“Democracy is the government of the people, by the people, for the people”,
Abraham Lincoln
By Antonia Dimou
The wave of pro-democracy protests that swept across the Arab world has stricken like an earthquake that is changing the ground underneath. The protests have been dubbed the “Arab Spring” and it looks as if this will be succeeded by a long, hot summer of hope. It is a spring that supported the notion that Arab people crave freedom, democracy, justice, economic reforms and the right to demand accountability from their governments.
The successfuluprisings in Tunisia and Egypt that ended in the removal of longtime regimes have inspired the youth of the region to seize the opportunity of taking the future into their own hands. Historically speaking, what has happened is without precedent in the Arab world. For the first time, Arab countries illustrated the potential of spontaneous democracy, or more accurately, democratisation from within.
A cloud however that may shadow the Arab spring and render yet more difficult the blossoming of democracy is that forces opposed to democratic transition remain somehow powerful. In any case, political clocks cannot be turned back. Too much political mobilisation has occurred for the status quo ante to come to the fore. The current special issue of the Middle East Observer deals with the revolutionary wave of protests, which set off a chain reaction that has blown up the entire region and engulfed most of the states of North Africa and the Middle East, with spreading effects into countries like Libya and Syria.
Writing from the region as the Arab spring sparked, flared and spread, our contributors make no pretence about providing answers to the complex countryby-country issues addressed, and articulate their views with sincerity and clarity, and thus increase our understanding of the complex issues and the challenge of underpinning the changes the Arab people are fighting for, including the promotion of modern political demands beyond the client-list negotiations of the old power-networks.
Undoubtedly, the regional wave of prodemocracy protests offer a historic opportunity to observe the birth of the new from the old, and provide a momentum of transformation where the idea of democracy advances as the best solution for politically and peacefully handling multiple and different country-by-country interests and structures.
The road to democracy has always been rocky if we look at a century of upheavals in Europe, and is a work in progress that cannot be constrained by any timeframe. Definitely, the road to democracy may be winding and is like a river taking many curves, but eventually, the river will reach the ocean.
*Antonia Dimou is Head of the Middle East and Persian Gulf Unit at the Institute for Security and Defense Analyses based in Athens, Greece and an associate at the Centre for Strategic Studies, University of Jordan, Amman Jordan.
Palestinians celebrate the reconciliation agreement between Fatah and Hamas at a rally in Gaza on May 4.
After four years of political split and two governments, one led by Fateh in the West Bank and the other led by Hamas in Gaza—four years of incitement and imprisonment of political opponents—both parties agreed to reconciliation. With the mediation of Egypt, Fateh and Hamas signed an agreement that calls for the formation of a temporary technocratic government, elections within a year, and joint responsibility for security forces. The temporary government will subscribe to the PLO political program, will get a vote from the Hamas-dominated Palestinian Legislative Council, and will deal with the Quartet and the international community as a whole.
A number of regional and internal factors have motivated Fateh and Hamas to sign the reconciliation agreement. First, the revolutionary movement underway in the region—with Egypt as a focal point, along with the political upheavals in Syria—made both parties realize that the balance of power in the Middle East is changing, and that today's Egypt is stepping out of the Mubarak shadow, reclaiming its historical role as a leader of the Arab world. It is thus in this context—while still challenged by internal turmoil, unemployment, poverty and corruption—that Egypt, motivated by its interest in reviving its regional role, looked for a major success to create a positive image in the intra-Arab political context and mediated in bringing a reconciliation agreement between the two competing Palestinian movements.
Second, the hope and optimism generated by the Arab revolutions motivated the Palestinian public, which openly opposed policies adopted in the West Bank and Gaza by the Palestinian Authority and Hamas, respectively. It is no secret that while Hamas has been overall effective in preventing violence against Israel from Gaza, its popular support among Gazans is very low, and it is frustrated that its security achievements have not been recognized, let alone rewarded, by Israel. Therefore, Hamas has listened to the winds of change, which could potentially bring regional and international recognition to it.
Third, the failure of the Quartet-led peace process that climaxed with the convening of the Annapolis conference in 2007 added a lot to the frustration of the Palestinian public. The Annapolis Conference aimed to provide a framework for negotiations and economic support through the Palestinian Reform and Development Plan (PRDP) in order to build a Palestinian state, but none of the political goals of Annapolis were achieved, while Israel continued its settlement expansion throughout the West Bank.
Fourth, the failure of the United States to develop a more visible and coherent message on American policy and intentions on Israeli-Palestinian issues, and the fact that the United States has not articulated a strategy for the peace process beyond trying to get negotiations started, reinforced disappointment on the Palestinian side. The failed approach on the settlements issue should have figured into the negotiating process, but instead has been taken out of its context. The U.S. February veto of a U.N. Security Council resolution condemning Israeli settlements in the Occupied Palestinian Territory further boosted disappointment for the Palestinians.
The Fateh-Hamas reconciliation agreement can turn into a potentially positive step forward and transform into a constructive force of change that can not only pursue a critical review of the Oslo process and the subsequent 15 years of failed efforts, but explore new ideas such as the Israeli Peace Initiative (IPI), the Jerusalem Old City Initiative and the Parallel States Project.
The IPIis a private endeavour that builds on previous efforts such as the Arab Peace Initiative (API), the Clinton parameters, the Annapolis process, Geneva and Israeli-Syrian negotiations. It is designed to outline an end game and examine if Israel and the Arab states could commit to a set of realistic deals without compromising Israel's strategic interests. Key elements of this initiative include significant Israeli concessions in return for an end to the conflict, a two-state solution, and thinking beyond bilateral and toward regional multilateral relations. The proposal moves away from the language of normalization to building normal ties, and views economic development not as a fig leaf, but as a building block. IPI envisions becoming a constructive response to the API so that, when bilateral talks begin, the API and IPI together can provide an alternative upon which a detailed Regional Peace Initiative can be constructed.
The Jerusalem Old City Initiative (JOCI) is a Track II process based at the University of Windsor that explores the possibility of a special regime for the Old City of Jerusalem and its holy sites as an option for resolving the conflicting claims. It attempts to establish a system to manage the holy places and issues of friction within a robust security framework and mechanism. The parameters for the JOCI special regime determine that it cannot be imposed by the outside; it must be owned by Israel and the Palestinians together, and it must be rooted in their peace treaty. The JOCI initiative foresees a mandate for the special regime imbedded in the Israeli-Palestinian final status agreement; a governance board appointed by the states of Israel and Palestine that will include other international members selected by them; a police service recruited from countries approved by Israel and Palestine; and an advisory religious council of Christian, Jewish, and Muslim clerics.
The Parallel States Projectis an academic project based at the Centre for Middle East Studies at Lund University, which attempts to introduce new ideas and reframe old concepts. Taking into account global trends designed to dilute the concept of sovereignty, and the decreasing role of the nation state, the project is exploring whether two states can coexist on the same territory in the sense that a two-state structure that covers one territory has politically separated populations. Such a structure would require a joint security framework and an economic union. While both populations would keep their heads of state, national symbols, foreign policy and representation, they would enter into an economic union based on one economic policy, a customs union, a joint labor market and programs to reduce economic imbalances. The challenges are enormous, but such an arrangement would permit Israelis and Palestinians to maintain national identities, establish a Palestinian state, sustain a Jewish state that is both Jewish and democratic, and thus bring an end to the conflict.
Additionally, the Fateh-Hamas reconciliation agreement can potentially offer a golden opportunity for the United States to reemerge as an honest player that promotes discussion for peace within Israel jointly with the Palestinians to emphasize the prospects and the advantages to normalization. It is noteworthy that polling suggests a majority of Israelis support talks aimed at a two-state solution. The Israeli prime minister's avoidance of negotiations is not driven by public opinion. On the other hand, Israelis are solidly behind their premier's demand for recognition of Israel as a Jewish state, and they believe that Israel will be criticized by a hostile international community regardless of what their government does.
Under the present circumstances, the United States needs to improve public diplomacy efforts towards Israel and the Palestinians, including a presidential visit, to explain the U.S. strategy and reinforce support for negotiations. The United States needs to restore confidence with the Palestinian side, since the first two years of the Obama administration have been discouraging to Palestinians, who were greatly encouraged by the American president's early statements and speeches as well as the apparent contrast with former president George W. Bush. The slow pace set by Senator George Mitchell on negotiations, U.S. backtracking on the settlements issue and a lack of noticeable results from the proximity talks all account for this disappointment.
It might prove catalytic for the United States to consider promoting ideas such as IPI and JOCI or to lay down clear terms of reference and parameters for a final agreement to establish an orderly process for talks to follow. Additionally, the United States seems that it has to re-evaluate its negotiating structure, as too many U.S. voices generate regional confusion, and stay out of internal politics between Hamas and the Palestinian Authority. President Obama has come into office with a general policy of engaging those with whom the United States disagrees, but has not applied it to Hamas. The Palestinian reconciliation agreement, along with the historical precedent according to which the PLO changed in the past its approach towards Israel from unrelenting armed hostility to negotiation, both provide a useful tool of how engagement can bring about change.
The only way to move forward is to act responsibly. If the interested parties with the help of the international community fail to return to the negotiating table to discuss a peaceful two-state solution, then the conflict may take on a more religious character, violence will increase—not just in the Israeli-Palestinian theatre as the ongoing revolutionary regional movement suggests—and the Palestinians will turn back to a one-state solution. Peace is necessary, and as pioneers of negotiations propose, another world for Israelis and Palestinians is possible.
Antonia Dimou is head of the Middle East and Persian Gulf Unit at the Institute for Security and Defense Analyses based in Athens, Greece, and an associate at the Centre for Strategic Studies, University of Jordan, Amman, Jordan. Her views can be accessed at: http://www. antoniadimou.blogspot.com.
Jordanian King Abdullah II (Photo from: Worldpress.org)
Reproduced by Worldpress.org
Antonia Dimou June 12, 2011
The massive wave of protests throughout the Middle East this spring set off the wind of political and economic reforms, and has engulfed most of the states of North Africa and the Middle East, with spreading effects into countries like Jordan.Jordan is a moderate country strategically located in the heart of the Arab world governed under the political system of constitutional monarchy.
The kingdom has been motivated by the momentous events in Tunisia and Egypt, which inspired protests on Jordanian soil demanding economic reforms that would put an end to rising prices, unemployment and poverty. The major differentiation of the Jordanian events from those in the rest of the Arab countries is that protesters asked for reform of the current system, not its abolition.
The immediate response of Jordanian King Abdullah II bin al-Husseinwas the dismissing of the previous government, and the designation of a $169 million plan meant to reduce price increases and unemployment. The wave of protests, however, evolved with demands focusing on the reform of the political system, most prominently the enacting of a new elections law, and the provision of more civil rights and freedoms.
Jordan has responded instantly to the regional wind of reforms based on its immense experience as a country that has launched during the last decade a number of political and economic reform initiatives. These initiatives faced a major setback due to regional events that impacted directly the national interests of the kingdom. Most prominent were the 2003 American military campaign against Iraq, the 2005 parliamentary elections in Egypt where the Muslim Brotherhood secured 20 percent of the seats, the November 2005 bombing of three hotels in Jordan by an armed wing of al Qaeda based in Iraq that killed 60 Jordanian nationals, the 2006 elections in the West Bank and Gaza where Hamas won the majority of parliamentary seats, and the 2007 Hamas takeover of the Gaza strip.
Additionally, reform initiatives were impeded by the reality of demographics of an estimated East Banker minority. The Jordanian-Palestinian "split" in the country has arisen as a result of the forced migration of Palestinians who fled to Jordan, acquired nationality and citizenship, and now constitute about half of the population. Palestinian fears that reforms could potentially lead to the stripping of their rights, as well as Jordanian worries that any reform process may lead to the political empowerment of Palestinians who may attempt to create an alternative Palestinian homeland in Jordan, presented a major setback to last decade's reform initiatives. In other words, for a significant segment of the Jordanian society, political reforms and democratization equals Palestinization. However, this is an illusion. In reality, the two peoples can easily remain united in the struggle for a political system based on justice, freedom, equal opportunities and individual rights. In a system that restores power to the masses while maintaining Jordanian and Palestinian identities and dealing intelligently with the political reality, Jordan's people can be united.
Jordan envisioned becoming a model of democracy, but the manifestation of major regional events led to the delay of the reform process that resulted in successive weak parliaments, and an erosion of public trust in state institutions. Notably, in the pre-Iraq war period, the kingdom initiated the Jordan First (Al Urdun Awlan) campaign, which attempted to articulate a comprehensive vision of economic and political reforms. The initiative provided the formation of a national committee to deal with different economic and political issues and debated five distinct themes, namely the possibility of establishing a constitutional court, the introduction of a parliamentary quota for women; the enactment of anti-corruption measures; the drafting of a new political parties law with the aim of ending the state of fragmentation among political parties; and the setting of rules to cover relations between civil society, professional organizations and the state. While the final document claimed that the initiative would represent a new social contract that would redefine the relationship between the citizen and the state, the committee was not really inclusive, and in the end, the only recommendation that was adopted was the six-seat parliamentary quota for women.
Equally significant reform initiative was the 2005 Jordanian National Agenda, a blueprint for political, economic and social reforms that envisioned approaching the reform process in a holistic, rather than a piecemeal, way. The committee of the National Agenda consisted of representatives from political parties including the Muslim Brotherhood, the parliament, civil society, women activists, the media, the government and the private sectors, and reached recommendations in three interdependent areas, namely the economic and social policies, basic rights and freedoms, and state infrastructure. In the field of political reforms, the National Agenda proposed new laws to open up elections and prevent discrimination against women. In July 2006, the government of Prime Minister Maarouf Bakhit assembled a forum of 700 participants over a two-day period to address the political, economic and social challenges facing the country. Capitalizing on the findings of the National Agenda, participants produced the "We Are All Jordan" document. The document was a clear attempt at political reform and selected a list of 15 priorities. The major three were loyalty and nationalism, sovereignty of the state and the protection of national interests, and national security. The Bakhit government undoubtedly showed significant legislative initiative. Specifically, in November 2006, it passed an anti-corruption law that established an anti-corruption committee with broad powers. The law notably included in its definition of corruption actions related to nepotism (wasta).
Coming to today's situation, the Arab Spring urged the Jordanian leadership to take speedy and practical steps to unleash a deep political reform process that will reflect Jordan's vision of comprehensive reform, modernization and development. Upon this urgency, the Jordanian government recently endorsed the formation of the National Dialogue Committee, comprising of ministers, representatives of political parties, professional associations, the economic sector, civil society organisations, and youth and women's societies, and tasked it with opening extended dialogues with all citizens to arrive at a consensus over legislation governing political reform, including the elections and the political parties laws. The goal of the committee is to draft a democratic elections law that achieves a qualitative leap in parliamentary work and revisits the Political Parties Law to strengthen political pluralism and partisan life, in a manner that will enable effective political powers to participate in democratic drive and decision making. A three-month deadline is set for the members of the committee to make the necessary amendments and suggest the roadmap to reform.
Concurrently at this critical time, a promise of economic gains was extended to Jordan by the Gulf Cooperation Council (GCC) to join the organization. Relatively poor and facing high unemployment and yawning budget deficits, Jordan could benefit from concessional prices for oil and gas, better access for its citizens to work in the Gulf, and financial assistance. Jordan, run by a pro-Western, Sunni Muslim monarchy, some 750 miles from the Gulf, has a per-capita GDP of $5,300, while, by comparison, Saudi Arabia GDP per capita is $24,200.
Massive protests in two of its member states urged the GCC to agree to provide Oman and Bahrain $10 billion each over a decade in order to meet protesters' demands for higher living standards. This reality has created a precedence that Jordan may be looking for similar assistance. Enriched by climbing oil prices, the Gulf monarchies have been able to respond to their internal wave of protests with generous aid programs for their already-wealthy populations. Saudi Arabia alone has committed to spending $125 billion, but in Jordan, the king has no alternative other than to increase deficit spending to cover the cost of handouts at a time when the kingdom's economy is suffering under the weight of slow growth and higher global prices for food and energy. It is no secret that repeated interruptions in the pipeline delivering Egyptian natural gas to Jordan has forced the kingdom to ration electricity and increase its import bill. Therefore, the accession of energy-poor Jordan to the ranks of the predominantly oil-rich bloc of Gulf nations could offer an avenue for financial support for the kingdom, while the political symbiosis in the Gulf club is the latest reflection of how the widespread protests in the Arab nations are reshaping the political landscape of the volatile Middle East.
It is thus within this context that Jordan responded instantly to the Arab Spring by solidifying alliances and by establishing mechanisms that aim to create a new spark of reforms that can be translated into realities on the ground and provide a blueprint for a better future, not only for its own people, but for the people of the entire region.
Antonia Dimou is head of the Middle East and Persian Gulf Unit, Institute for Security and Defence Analyses based in Athens, Greece, and an sssociate at the Centre for Strategic Studies at the University of Jordan, Amman, Jordan. Her views can be accessed at: http://www. antoniadimou.blogspot.com.
Syrian protesters shout slogans against President Bashar al-Assad in the Turkish coastal city of Antalya on June 2. (Photo from: worldpress.org)
By Antonia Dimou
June 14, 2011
Reproduced by Worldpress.org
The wave of protests sweeping through the Arab world reached Syria. Snowballing demonstrations in major cities like Damascus, Dara'a, Bania and Homs, calling for greater freedoms, improvement in living standards and respect for human rights, triggered a disproportionate reaction from the Syrian security apparatus against protestors.
The Syrian regime's initial assessment that protests will not come at its doorstep were dashed, and therefore opted to project an image of strength and tight control as a means to hold on to power. The Syrian regime's early assuredness was based on two major policy pillars expected to deter protests in the country. The first was the precedent of Hama, and the second was a foreign policy close to the grassroots of the nation.
Specifically, Hama, the country's fourth-largest city, is well known for its uprising against the Syrian Baath State that climaxed in 1982 with the killing of 70 Baathist officials and caused the regime's strong response with a death toll ranging between 10,000 and 25,000, according to Amnesty International. The Syrian regime's violent crackdown in the city is known as the case of Hama. In fact, the case of Hama represents a precedence that the Syrian regime perceived it had seared into the collective consciousness of the Syrian public, therefore preventing regional protests.
Additionally, the Syrian regime assessed that its foreign policy would be more than enough to avert protests. Major components of Syrian foreign policy include (a) the Damascus constructive role in the post-Saddam Iraq in the security and humanitarian fields with the absorbance of more than 1.3 million Iraqi refugees, not an easy task for a country of 22 million; (b) the influential standing of Syria in any Arab-Israeli peace process that emanates from its significant leverage with organizations like Hamas; (c) the strategic partnership of Syria with Iran, which produced the organization of Hezbollah, founded through a mutual agreement to fight Israel; (d) the re-emergence of Syrian influence in Lebanon through its armed relationship with Hezbollah.
Hezbollah is a complex, multi-layered phenomenon. It is not the Shi'a form of al Qaeda. On one level, it is the manifestation of grassroots empowerment in Lebanon, which explains widespread Shi'ite support for the organization. Hezbollah can also be viewed as a military and ideological arm of Iran and the Iranian revolution in Lebanon. For this reason, Hezbollah is a problem for the Sunni Arab countries because it is a Shi'a power in the heart of the Arab world.
Additionally, Syria’s foreign policy includes (e) the conduct of indirect negotiations with Israel, even during the July 2006 Lebanon war. It is true that the confrontational relationship with Israel was not an obstacle for periodic secret Israeli-Syrian contacts. A case in point was the secret track of current Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu and the late Syrian President Hafez al-Assad with the mediation of American millionaire Ron Lauder. As disclosed, Lauder presented Syria a document titled "Lauder in the name of the Prime Minister of Israel" on September 1998 that contained a proposal to discuss borders that would be based on the June 4, 1967 lines. And lastly, (f) Syria emerged from isolation due to Turkey's policy of "zero problems with neighbors" with regards not only to the Syrian-Israeli peace process and the resolution of intra-Arab affairs, but also to the development of extensive economic and political ties between the two countries.
That said, the bitter irony and the ultimate paradox for the Syrian regime is that the pursued foreign policy, while appreciated by the public, was not enough to deter protests from evolving. Today it has become evident that, politically, younger generations need oxygen, and thus cosmetic changes and minor reforms seem no longer sufficient. Syria is in dire need of major political, social and economic transformation.
Therefore, the Syrian president's speech at the parliament on March 30 fell short of expectations as it became obvious that it is highly unlikely to institute sweeping changes. The official position of the Syrian President Bashar al-Assad supports that the Syrian society, like the majority of societies in the region, are experiencing a shift in political alignment to "conservatism.” Upon this basis, the process of political reforms according to Assad's perception is becoming difficult, as evidenced by the cases of countries like Lebanon and Algeria.
Specifically, according to the president’s perception, countries like Lebanon and Algeria that had strived for rapid reforms had set the stage only for conflict and social unrest. In the case of Algeria during the 1980s, Islamist groups sought to exploit the political opening of the government to gain power, and this undermined the internal stability and sparked conflict lasting decades. In Lebanon, the process of political reforms and the elections of May 29, 2005, had been the cause of the subsequent sectarian violence. Upon this perception, the Syrian president repeatedly supports that the country needs time to improve education and build institutions prior to democratizing its political system.
Upon this logic, only minor reforms, cosmetic changes and some kind of opening to the Sunni community were undertaken by the Syrian regime in the last decade. In 2005, President Assad, without any political discussion, decided to move towards what was viewed as economic liberalization. Such a step should have been linked to political reforms, but nothing of that happened.
Alleged systemic corruption in the regime led to an economic justification for the birth of powerful elites in the immediate entourage of the Syrian regime. Concurrently, the Syrian regime developed a push-pull dynamic during the last decade, with encouraging "moderate" Islamists on the one hand, while repressing what it perceived to be a threatening Islamist minority on the other. The regime took the strategic decision to play with the issue of Islam as it assessed that it was under threat and was willing to take serious risks to prevent former Vice President Abdul Halim Khaddam and Muslim Brotherhood leader Sadreddine Bayanouni from developing any traction in the Sunni community.
Regime outreach to the Islamic community in early 2006 included a presidential approval of a sharia law faculty at Aleppo University, the licensing of three Islamic banks, and allowing for the first time a prominent Islamic figure to lecture at the Higher Military Academy in Damascus. Specifically, the regime allowed moderate Islamic figure and member of Parliament Mohammed Habash to address the officers at the Higher Military Academy in Damascus, with the attendance of the minister of defense and the Grand Mufti as well as other religious figures.
In his speech, Habash called for a new political parties law that would permit the formation of Islamic parties. On a parallel track, the Syrian regime efforts pointed toward stepped-up measures to counter rising Islamist influence. Identically, the Ministry of Islamic Endowments (Awqaaf) issued a list of 10 restrictions on activities at mosques, limiting the hours of operation to times of prayer, preventing any unauthorized speakers or activities, including the collection of donations, and requiring the lowering of the volume of loudspeakers used in the calls to prayer.
Nowadays the domestic situation is extremely problematic, as evidenced by the increasingly violent crackdown on protests, which made the international community break its silence and impose sanctions on the Syrian regime. Specifically, E.U. sanctions on Syrian government officials mainly focus on barring the sale, supply, transfer or export, directly or indirectly, of equipment that might be used for internal repression. At the same pace, the U.S. Treasury Department renewed its sanctions freezing any assets of Syrian officials that are in the United States or otherwise fall within U.S. jurisdiction, and barring American individuals and companies from dealing with them.
Political elites in the region and beyond, however, characterize the designation of Syrian officials as a purely symbolic gesture with no tangible economic repercussions, and as a feckless attack on the Assad inner family and regime circle, not only from a U.S. administration with little political leverage over Syria, but also from a divided European Union. Senior Syrian officials whose assets have been frozen under new U.S. sanctions have none in the United States, and the E.U. arms embargo is meaningless since there are no E.U. weapons sales to Syria. Thus, it is estimated that sanctions alone cannot deter the Syrian regime from resorting to violent means for as long as it perceives that its survival is at stake.
In a sense, the symbolic approach of U.S. and E.U. sanctions against Syria reflects that foreign powers have a vested interest in possibly maintaining the status quo in Syria in the name of realpolitik since there are fears that regime change in Syria would look a lot more like Iraq in 2003 than Egypt in 2011.
The end of the Assad regime, whose Alawite sect rules both the government and the military, may set the stage for the state to collapse and a civil war to erupt, turning into a proxy battle between regional powers like Saudi Arabia and Iran. This prospect makes Syria's neighbors upset, with indicative concerns coming from Iran, Israel and Turkey. Iran fears losing its only Arab ally, which gives Tehran direct access to Hezbollah and Lebanon. Israel for its part worries that a new regime in Syria could break the de facto ceasefire that has maintained a stable border for almost 40 years, and cause a war over the Golan Heights. In turn, Turkey is concerned that political instability in Syria, combined with the weak neighbouring Iraq, may reinforce the political aspirations of Syria's ethnic Kurdish population, which is concentrated near the Turkish and Iraqi borders, leading to renewed calls for a Kurdish state.
To sum up, the revolutionary wave of protests makes clear that cosmetic changes are no longer sufficient, and that Syria is in need of those necessary legitimate reforms that will take into account not only the calls of recent times but also the country's complexities and ground realities for the benefit not only of itself, but of the entire region.
Antonia Dimou is head of the Middle East and Persian Gulf Unit at the Institute for Security and Defense Analyses based in Athens, Greece, and an associate at the Centre for Strategic Studies, University of Jordan, Amman, Jordan.
Εκεί όπου το αίτημα δεν είναι η καθεστωτική ανατροπή. Η σιιτική πλειοψηφεία του νησιωτικού συμπλέγματος το καθιστά ευπρόσβλητο στις ορέξεις της Τεχεράνης θέτοντας σε κίνδυνο τη ναυτική βάση των Ηνωμένων Πολιτειών.
της Αντωνίας ΔήμουΑναδημοσίευση από το Περιοδικό Στρατιωτική Ισορροπία και Γεωπολιτική, Τεύχος Μαρτίου
Η φλόγα των εξεγέρσεων στις αραβικές χώρες της Βορείου Αφρικής μετεπήδησαν στην καρδιά του εύφλεκτου τοπίου στον Περσικό Κόλπο με την εκδήλωση διαδηλώσεων στην χώρα του Μπαχρέιν. Οι διαδηλώσεις στην πλατεία Μαργαριταριού της πρωτεύουσας Μανάμα δεν ήταν αυθόρμητες και ιδεολογικό-πολιτικά ποικίλες όπως στην περίπτωση της Αιγύπτου και της Τυνησίας καθώς οργανώθηκαν αποκλειστικά από την πλειονοψηφήσασα πληθυσμιακά σιιτική κοινότητα. Βασικό ζητούμενο των σιιτών διαδηλωτών δεν αποτέλεσε η εκδίωξη του υφιστάμενου βασιλικού καθεστώτος αλλά η εδραίωση πραγματικής συνταγματικής μοναρχίας. Γεγονός είναι ότι η πραγματοποίηση διαδηλώσεων εντός της εθνικής επικράτειας της χώρας δεν αποτελεί κάτι καινούργιο, όπως επίσης ότι το καθεστώς του Μπαχρέιν στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας επιδιώκει την ελεγχόμενη μετεξέλιξή του σε μία προσπάθεια επιμήκυνσης του ιστορικού του κύκλου.
Το Μπαχρέιν αποτελεί κοιτίδα του σιιτισμού ανάμεσα στα αραβικά κράτη της περιοχής και ηγείται οικονομικών και πολιτικών μεταρρυθμίσεων πρωτόγνωρων στον Περσικό Κόλπο καθώς μπορεί μεν η σιιτική πλειοψηφία του Μπαχρέιν να βιώνει την άνιση πρόσβαση σε υψηλόβαθμες κυβερνητικές θέσεις και να απολαμβάνει χαμηλότερους κοινωνικό-οικονομικούς δείκτες σε σύγκριση με τη κυβερνούσα σουνιτική μειοψηφία, παρολαυτά όμως το σύνολο των πολιτών της χώρας απολαμβάνει πλήρως το δικαίωμα της ψήφου τόσο στις εθνικές όσο και τις δημοτικές εκλογές ανά τετραετία, ενώ πολιτικά κόμματα και ΜΚΟ δραστηριοποιούνται σε υψηλά επίπεδα για την περιοχή του περσικού.
Συγκεκριμένα, η κυβέρνηση του Μπαχρέιν έχει υιοθετήσει ένα πείραμα δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων από το 2000 το οποίο κορυφώθηκε το 2002 με τη σύνταξη συντάγματος και την επαναφορά του θεσμού των εκλεγμένων αντιπροσώπων (μάζλις αλ-ναουάμπ) ο οποίος είχε ανασταλεί τη δεκαετία του ΄70. Οι κοινοβουλευτικές εκλογές του 2006 και οι πρόσφατες του 2010 αποτέλεσαν σημαντικό βήμα εκδημοκρατισμού καθώς η σιιτική αντιπολιτευτική ομάδα Ουιφάκ συμμετείχε στην εκλογική διαδικασία και απέσπασε και στις δύο αναμετρήσεις την πλειοψηφία των κοινοβουλευτικών θέσεων. Η σιιτική κοινότητα εκπροσωπείται από δύο κόμματα, το Ουιφάκ που ηγείται της σιιτικής πλειοψηφίας και το κόμμα αλ-Χακ που αποτελεί προϊόν κομματικής διάσπασης και το οποίο παραδοσιακά καλεί τον σιιτικό πληθυσμό της χώρας να απόσχει από την πολιτική διαδικασία και να μεταφέρει την αντιπαράθεση με την κυβέρνηση στους δρόμους.
Το κόμμα Χακ του οποίου ηγείται ο Χάσαν Μεσάιμα στον οποίο προ ημερών ο βασιλιάς Χαμάντ προσέφερε αμνηστία, είναι κατά βάση έκνομο καθώς αψήφησε εξ αρχής τις προϋποθέσεις που ορίζει ο σχετικός νόμος περί λειτουργίας κομμάτων του 2005 και αντιτίθεται στην εφαρμογή του συντάγματος που θεσπίστηκε το 2002 με το αιτιολογικό ότι ακύρωσε ελευθερίες που εγγυόταν το προηγούμενο σύνταγμα του 1973, ότι ο μονάρχης το συνέταξε μονομερώς και ότι προσδίδει συνταγματική νομιμότητα και νομοθετική εξουσία στην διοριζόμενη και όχι λαϊκά εκλεγμένη Ανω Βουλή του κοινοβουλίου της χώρας. Η λαϊκή δεξαμενή του κόμματος ταυτίζεται με αυτή του Ουιφάκ και εκτιμάται ότι αποτελεί πηγή έμπνευσης της αντιδραστικής σιιτικής νεολαίας η οποία στην κυριολεξία κάθε σαββατοκύριακο κινούνταν εναντίον των δυνάμεων ασφάλειας με αυτοσχέδιες μολότοφ και ρίψεις πετρών πολύ πριν τις εκδηλώσεις του Φεβρουαρίου.
Συγκεκριμένα, από τα μέσα του 2007 σύμφωνα με την ειδησεογραφία στον τοπικό τύπο, μικρές ομάδες προερχόμενες από τις υπανάπτυκτες σιιτικές περιοχές κατά τις βραδινές ώρες προέβαιναν σε ένοπλη αντιπαράθεση με τις αστυνομικές δυνάμεις της χώρας ρίπτοντας πέτρες και αυτοσχέδιες μολότοφ. Ο τοπικός τύπος χαρακτήριζε την ένοπλη αντιπαράθεση με τις αστυνομικές δυνάμεις ως συμβάντα νεανικής παραβατικότητας αποφεύγοντας προσεκτικά την όποια αναφορά στη σιιτική τους ταυτότητα. Οι συγκρούσεις ανάμεσα στη σιιτική νεολαία και τις αστυνομικές δυνάμεις πραγματοποιούνταν κυρίως τα σαββατοκύριακα στα χωριά Ζιντ Χαφς, Σάναμπις, Καρζάκαν, Ντάιχ, Σίτρα καθώς και σε γειτονιές της πόλης Χαμάντ, ενώ ομάδες αγνώστων αυτοαποκαλούμενων ως «χάλας» που μεταφράζεται ως «αρκετά» διένειμαν φυλλάδια με τα οποία ζητούσαν από τον σιιτικό πληθυσμό να διεξάγει μη αδειοδοτούμενες από την κυβέρνηση διαδηλώσεις. Αξιοσημείωτο είναι ότι οι δυνάμεις ασφάλειας του Μπαχρέιν παραδοσιακά επιχειρούν με διακριτικότητα ώστε να μη διαταραχθεί η εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα σε σιίτες και σουνίτες αποφεύγοντας την παρουσία σε συγκεκριμένες σιιτικές γειτονιές και προβαίνοντας σε διορισμό σιιτών μερικής απασχόλησης ως κοινοτική αστυνομία για την υποβοήθηση του έργου τους.
Οι διαδηλωτές στις πρόσφατες αναταραχές δεν έφεραν ως ζητούμενο την εκδίωξη του βασιλικού καθεστώτος αλλά την λειτουργία της συνταγματικής μοναρχίας με την επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων των οποίων ο βασιλιάς είναι υπέρμαχος. Συγκεκριμένα, την ημέρα εορτασμού της 10ης επετείου από την ανάληψη της εξουσίας προ ενός περίπου έτους, ο βασιλιάς Χαμάντ ανακοίνωσε δημόσια τις προτεραιότητες της διακυβέρνησης του που αφορούν στην οικονομική ανάπτυξη και την ενίσχυση της διαδικασίας μεταρρυθμίσεων που έχει ξεκινήσει από το 2000. Ειδικότερα, ο επικεφαλής της μοναρχίας διατύπωσε τη δέσμευση στην υλοποίηση του οικονομικού σχεδίου ανάπτυξης της κυβέρνησης με την επωνυμία «Μπαχρέιν: Οραμα 2030» το οποίο στοχεύει στην αναβάθμιση του βιοτικού επιπέδου όλων των πολιτών, τον οικονομικό εκσυγχρονισμό, τις εργασιακές μεταρρυθμίσεις, και την επαγγελματική μετεκπαίδευση ώστε να μειωθεί η εξάρτηση της χώρας από αλλοδαπό εργατικό δυναμικό.
Επίσης επεσήμανε ότι η οικονομική ανάπτυξη προϋποθέτει την ροή ενέργειας και δεσμεύτηκε να προβεί στις δέουσες ενέργειες για τη διασφάλιση επαρκών ενεργειακών πόρων. Προς την κατεύθυνση αυτή μάλιστα η κυβέρνηση προχώρησε σε διετείς διαπραγματεύσεις με το Ιράν για την αγορά φθηνού φυσικού αερίου αφού προηγούμενες σχετικές συζητήσεις με το Κατάρ και τη Σαουδική Αραβία δεν απέδωσαν. Το 2010 η κυβέρνηση του Μπαχρέιν υπέγραψε συμφωνία κοινής συνεργασίας με την Οξιντένταλ και την εταιρία Μουμπάνταλα του Αμπού Ντάμπι προκειμένου να αναπτυχθεί η παράκτια πετρελαϊκή περιοχή Αουάλι στοχεύοντας στην αύξηση της ημερήσιας παραγωγής πετρελαίου σε 80 χιλιάδες βαρέλια τα προσεχή πέντε έτη. Στο ίδιο μήκος κύματος και προκειμένου να καλύψει τις ενεργειακές ανάγκες που είναι απαραίτητες για την όποια οικονομική ανάπτυξη, το Μπαχρέιν επιδεικνύει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την πυρηνική ενέργεια.
Μέσα σε αυτό το πολιτικό κλίμα εκδηλώθηκαν οι διαδηλώσεις του Φεβρουαρίου που σηματοδοτήθηκαν από τον θάνατο εννέα διαδηλωτών και αξιοσημείωτο είναι ότι οι συμμετέχοντες δεν πρόταξαν την θρησκευτική τους ταυτότητα αλλά υιοθέτησαν σταθερή θέση έναντι του βασιλικού καθεστώτος που αφορά στη διεξαγωγή εθνικού διαλόγου. Η απώλεια των εννέα διαδηλωτών οδήγησε το κόμμα Ουιφάκ να αποχωρήσει από το κοινοβούλιο αναστέλλοντας την συμμετοχή σε αυτό και συνεργαζόμενο με επτά αντιπολιτευόμενες ομάδες κατέληξαν στην κατάρτιση λίστας αιτημάτων προς ικανοποίηση πριν την έναρξη εθνικού διαλόγου με το καθεστώς. Τα κυριότερα αιτήματα αφορούσαν στην απελευθέρωση φυλακισμένων αντικαθεστωτικών, την παραίτηση της κυβέρνησης και τη συγκρότηση εξεταστικής επιτροπής για τα αιματηρά γεγονότα.
Το βασιλικό καθεστώς επιχείρησε να επικοινωνήσει με την αντιπολίτευση διατάσσοντας την απομάκρυνση των δυνάμεων ασφάλειας από τους δρόμους, την ανακοίνωση ότι οι ειρηνικές διαδηλώσεις είναι πλήρως αποδεκτές και εξουσιοδοτώντας τον διάδοχο Σαλμάν Μπιν Χαμάντ να ξεκινήσει διάλογο. Επίσης, ο βασιλιάς Χαμάντ χορήγησε αμνηστία σε 25 ηγετικά στελέχη της σιιτικής αντιπολίτευσης καθώς και σε εκατοντάδες σιίτες που είχαν συλληφθεί ικανοποιώντας την βασική προϋπόθεση που είχε θέσει σύσσωμη η αντιπολίτευση για την έναρξη διαλόγου. Μεταξύ αυτών που έλαβαν αμνηστία συγκαταλέγεται και ο ηγέτης του κόμματος αλ-Χακ Χάσαν Μεσάιμα ο οποίος βρίσκονταν αυτοεξόριστος στο Λονδίνο. Το σύνολο του πολιτικού κόσμου με προεξέχοντα κόμματα το σιιτικό Ουιφάκ και το σουνιτικό Ουάντ, ανταποκρίθηκε θετικά στις πολιτικές κινήσεις του καθεστώτος, ενώ αξιοσημείωτο είναι ότι ο βασιλιάς Χαμάντ προέβη και σε περιορισμένο ανασχηματισμό της κυβέρνησής του ανταποκρινόμενος μερικώς στο σχετικό αίτημα της αντιπολίτευσης. Συγκεκριμένα αντικατέστησε τους υπουργούς υγείας, οικιστικής πολιτικής καθώς ηλεκτρικού και ενέργειας αναδιανέμοντας επί της ουσίας ενδοκυβερνητικά την υπουργική τράπουλα δεδομένου ότι ενδεικτικά, ο πρώην υπουργός εργασίας Μαζίντ αλ-Αλάουι μετακινήθηκε στο υπουργείο οικιστικής πολιτικής και ο πρώην υπουργός εξωτερικών Νιζάρ αλ-Μπαχάρνα μετακινήθηκε στο υπουργείο υγείας.
Η αποκατάσταση της κοινωνικό-πολιτικής ηρεμίας στη χώρα είναι σημαντική καθώς πιθανή κλιμάκωση της εσωτερικής αναταραχής εκτιμάται ότι μπορεί να έχει καθοριστικό αντίκτυπο στο γεωπολιτικό εκτόπισμα του Μπαχρέιν θέτοντας υπό διακύβευση τα ζωτικά αμερικανικά συμφέροντα καθώς και καταλυτική επίδραση ντόμινο στο άμεσο γειτονικό περιβάλλον. Ως γνωστόν, το Μπαχρέιν φιλοξενεί την ναυτική βάση Υποστήριξης Δραστηριοτήτων Μπαχρέιν (NSABahrain) καθώς και το αρχηγείο του αμερικανικού 5ου Στόλου. Στην καρδιά κυριολεκτικά του Περσικού Κόλπου, η ναυτική βάση και το αρχηγείο συνιστούν στρατηγικό πλεονέκτημα της αμερικανικής παρουσίας στην ευρύτερη Μέση Ανατολή καθώς επιτρέπουν την επόπτευση των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων και εμπορικών οδών, την υποστήριξη των αμερικανικών στρατευμάτων στο Ιράκ και το Αφγανιστάν αλλά και την καταπολέμηση της πειρατείας στην Ερυθρά και την Αραβική θάλασσα. Σε αναγνώριση μάλιστα του Μπαχρέιν ως στρατηγικού συμμάχου για την διασφάλιση των αμερικανικών συμφερόντων στην περιοχή, το αμερικανικό Πεντάγωνο προέβη το 2010 στην παροχή στρατιωτικής βοήθειας ύψους 21 εκατ. δολαρίων προς τη χώρα.
Επιπρόσθετα, η ανατροπή της μοναρχίας στο Μπαχρέιν συνεπεία εσωτερικών αναταραχών θα μπορούσε να ασκήσει αλυσιδωτές επιδράσεις σε γειτονικά κράτη του Κόλπου τα οποία αποτελούν οργανικά μέλη ενός συστήματος ασφάλειας που υποστηρίζεται από τις ΗΠΑ, όπως η Σαουδική Αραβία. Αξιοσημείωτο επίσης είναι ότι το γειτονικό Ιράν παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τις εξελίξεις προσβλέποντας στην πολιτική και θρησκευτική εκμετάλλευση της διαμορφούμενης νέας δυναμικής που σχετίζεται με την εσωτερική αποσταθεροποίηση καθεστώτων προκειμένου να διαδραματίσει ηγετικό ρόλο στις αραβο-μουσουλμανικές υποθέσεις. Εν προκειμένω, πιθανή ανατροπή της μοναρχίας στο Μπαχρέιν θα μπορούσε να λειτουργήσει ως εφαλτήριο των ιρανικών φιλοδοξιών που εκλαμβάνουν το Μπαχρέιν ως την 14η επαρχία του Ιράν μέσω του ισχυρού σιιτικού θρησκευτικού στοιχείου. Και τούτο διότι ποσοστό που αγγίζει το 70 τοις εκατό του συνολικού πληθυσμού στο Μπαχρέιν είναι οπαδοί του σιιτισμού, ο οποίος επικράτησε στην ευρύτερη γεωγραφική περιοχή το 1602 με την κατάκτηση αυτής από τους Πέρσες.
Η κοινωνικό-οικονομική περιθωριοποίηση του σιιτικού πληθυσμού στο Μπαχρέιν ενισχύθηκε μετά την ιρανική επανάσταση του 1979 καθώς το σουνιτικό βασιλικό καθεστώς αλ-Χαλίφα που κυβερνά την χώρα από το 1783 αμφισβήτησε ανοικτά την αφοσίωση και την εθνική τους νομιμοφροσύνη. Οι δυνάμεις ασφάλειας είναι πλειοψηφικά απόλυτα σουνιτικές και ως εκ τούτου σε περίπτωση βίαιης κλιμάκωσης της κατάστασης, ο ευδιάκριτος θρησκευτικός διαχωρισμός των δυνάμεων ασφάλειας με τους διαδηλωτές απορρίπτει την επανάληψη του σεναρίου που εκτυλίχθηκε στην Τυνησία και την Αίγυπτο όπου ο στρατός ταυτίστηκε με τις λαϊκές μάζες. Ετσι, το βασιλικό καθεστώς στο Μπαχρέιν βαδίζει σε τεντωμένο σχοινί και επιχειρεί να κρατήσει τις εύθραυστες εσωτερικές ισορροπίες καθώς η οποιαδήποτε κλιμάκωση των λαϊκών διαδηλώσεων συνεπεία βίαιης καταστολής από τα σώματα ασφάλειας εκτιμάται ότι μπορεί να οδηγήσει με μαθηματική ακρίβεια σε επανάσταση της σιιτικής πλειοψηφείας την οποία το Ιράν είναι προετοιμασμένο να υποστηρίξει ποικιλοτρόπως.
Το σενάριο της σιιτικής επανάστασης στο Μπαχρέιν απασχολεί σοβαρά και τη Σαουδική Αραβία η οποία συνιστά επίσης στρατηγικό σύμμαχο των ΗΠΑ και υποστηρίζει το γειτονικό σουνιτικό βασιλικό καθεστός καθώς το σιιτικό στοιχείο της χώρας προσομοιάζει με αυτό του Μπαχρέιν. Συγκεκριμένα, ο σιιτικός πληθυσμός της Σαουδικής Αραβίας φθάνει ποσοστό που αγγίζει το 10 με 15 τοις εκατό και υπόκειται σε κοινωνικο-οικονομική περιθωριοποίηση όπως οι σιίτες του Μπαχρέιν. Η μεγάλη μάλιστα πλειονότητα των Σαουδιτών σιιτών διαβιεί στην ανατολική επαρχία της χώρας η οποία είναι πλούσια σε πετρελαϊκά αποθέματα και διατηρούν στενούς πολιτιστικούς και ιστορικούς δεσμούς με τους σιίτες του Μπαχρέιν.
Σε κάθε περίπτωση, οι διαμορφούμενες εξελίξεις στο Μπαχρέιν εμπεριέχουν μεταβλητές του κοινωνικό-πολιτικού συστήματος οι οποίες συνδέονται άμεσα με την προώθηση των μεταρρυθμίσεων ως εγγύηση της καθεστωτικής σταθερότητας, καθώς η απουσία μεταρρυθμιστικού έργου αναμένεται να δράσει χαοτικά τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και στο πλαίσιο της επίδρασης ντόμινο που βιώνει η περιοχή εκτρέποντας για μία ακόμη φορά το γεωπολιτικό εκκρεμές από τη θέση ισορροπίας του.
Το κύμα των διαδηλώσεων που πυροδότησαν οι αναταραχές στην Τυνησία και την Αίγυπτο άγγιξε και τη Συρία. Διαδηλώσεις πραγματοποιήθηκαν σε διάφορες πόλεις με προεξέχουσες την νότια φυλετική πόλη Ντάραα όπου περισσότεροι από 100 διαδηλωτές σκοτώθηκαν σύμφωνα με αναφορές στον αραβικό τύπο, την παραλιακή μεσογειακή πόλη Μπάνιας, την πρωτεύουσα Δαμασκό στο ανακαινισμένο τζαμί Ουμαγιάντ και στην πόλη Χομς. Η βίαια κατάπνιξη των λαϊκών διαδηλώσεων στη Συρία οφείλεται στην ανεξέλεγκτη εξουσία των σωμάτων ασφαλείας που εδράζεται σε σχετικό προεδρικό διάταγμα του 2008 το οποίο εν πολλοίς τις καθιστά απρόσβλητες.
Η χρήση του διαδικτύου αποδείχθηκε καταλυτική και στην περίπτωση της Συρίας για την ανταλλαγή πληροφοριών και το συντονισμό των δραστηριοτήτων ανάμεσα στους διοργανωτές. Η σελίδα στον κοινωνικό διαδικτυακό τόπο facebook με τίτλο «Η Συριακή Επανάσταση 2011» η οποία αριθμεί περί τα 56 χιλιάδες εγγεγραμμένα μέλη συνιστά εικονικό σημείο συσπείρωσης υποστηρικτών υπέρ της δημοκρατίας. Το συριακό καθεστώς μάλιστα ανέστειλε πρόσφατα την απαγόρευση στη χρήση του διαδικτύου, με σκοπό σύμφωνα μεακτιβιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων να τεθούν υπό μεγαλύτερη επιτήρηση και να καταγραφούν οι δραστηριότητες των μελών της ιστοσελίδας και σε καμία περίπτωση η άρση δεν αφορά στην προώθηση της ελευθερίας έκφρασης.
Ζητούμενο των διαδηλωτών αποτέλεσε η προώθηση των πολιτικών μεταρρυθμίσεων, η πάταξη της οικονομικής διαφθοράς, ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η προώθηση της ελευθερίας του Τύπου. Το συριακό καθεστώς αντέδρασε στην επαύριον των διαδηλώσεων δεσμευόμενο να εξετάσει την άρση εφαρμογής του Νόμου εκτάκτου ανάγκης που ισχύει από το 1963, την αδειοδότηση πολιτικών κομμάτων και την αύξηση των μισθών στους δημόσιους υπαλλήλους.
Το συριακό καθεστώς καλείται να κερδίσει το στοίχημα αφενός της προώθησηςτων όποιων οικονομικών και πολιτικών μεταρρυθμίσεων και αφετέρου της επιβίωσης του. Ο πολιτικός και κοινωνικός αναβρασμός στη Συρία δεν αποτελεί καινούργια υπόθεση καθώς το καθεστώς της χώρας παραδοσιακά διατηρεί ανοικτό μέτωπο έναντι της πλειονοψηφήσασας σουνιτικής ισλαμικής κοινότητας. Την τελευταία πενταετία, υπήρχαν σενάρια τα οποία έκρουαν τον κώδωνα του κινδύνου για την ενίσχυση του ισλαμισμού στη Συρία και το καθεστώς Ασαντ θεωρώντας ότι βρίσκεται υπό απειλή προχώρησε σε άνοιγμα προς την ισλαμική σουνιτική κοινότητα με εναρκτήριο έτος το 2006. Συγκεκριμένα, ο Ασαντ ενέκρινε την λειτουργία τμήματος ισλαμικής Νομολογίας (Sharia) στο πανεπιστήμιο του Χαλεπίου, την αδειοδότηση τριών (3) ισλαμικών τραπεζών και επέτρεψε για πρώτη φορά αφότου ανέλαβε την προεδρεία της χώρας το 2000, σε ερμηνευτή της ισλαμικής νομολογίας να προβεί σε διάλεξη στην Ανώτατη Στρατιωτική Ακαδημία της Δαμασκού.
Αξιομνημόνευτο είναι ότι ο προγραμματισμός για δημιουργία τμήματος ισλαμικής νομολογίας είχε ανασταλεί στο παρελθόν λόγω των καθεστωτικών ανησυχιών που αφορούσαν στην πιθανότητα ενίσχυσης της σουνιτικής ισλαμικής επιρροής στο Χαλέπι, όπως επίσης ότι το καθεστώς επέτρεψε τον Απρίλιο 2006 στον μετριοπαθή μουσουλμάνο σεϊχη και βουλευτή Μοχάμαντ Χαμπάς να πραγματοποιήσει διάλεξη στην Ανώτατη Στρατιωτική Ακαδημία της Δαμασκού υπό την παρουσία του Σύριου υπουργού εθνικής άμυνας, του Μεγάλου μουφτή της χώρας και λοιπές θρησκευτικές φυσιογνωμίες. Στην ομιλία του μάλιστα ο Σύριος σεϊχης και βουλευτής που αποτελεί ηγετική φυσιογνωμία του κινήματος αναγέννησης στη Συρία διετύπωσε ότι ο αραβικός εθνικισμός και το Ισλάμ είναι συμβατά και ότι είναι απαραίτητη η δημιουργία ενός κοινού μετώπου προκειμένου να αντιμετωπισθούν οι εθνικές και περιφερειακές προκλήσεις που αγγίζουν τα συριακά συμφέροντα, ενώ δεν παρέλειψε να επαναλάβει την πάγια θέση περί έγκρισης νέου νόμου για την λειτουργία πολιτικών κομμάτων που θα επιτρέπει την δημιουργία ισλαμικών πολιτικών οργανώσεων.
Η στρατηγική της προσεκτικής αλλά ουσιαστικής προσέγγισης της ισλαμικής σουνιτικής κοινότητας από το καθεστώς Ασαντ έλαβε έμπρακτη μορφή όταν τον Απρίλιο 2006 στην επέτειο εορτασμού των γενεθλίων του προφήτη Μωάμεθ επιτράπηκε η διακόσμηση της συριακής πρωτεύουσας με πανό τα οποία προέβαλαν θρησκευτικά σλόγκαν για πρώτη φορά αφότου ανέλαβε τα ηνία της εξουσίας ο Μπασάρ αλ-Ασσαντ. Στο πλαίσιο της ισλαμικής προσέγγισης εντάχθηκε και η απόφαση του συριακού καθεστώτος να εκμεταλλευτεί πολιτικά την υπόθεση της αναπαραγωγής και δημοσίευσης σε δανικό περιοδικό των καρτούν που απεικόνιζαν τον προφήτη Μωάμεθ και να εμφανισθεί τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και στο γειτονικό περιβάλλον ως προστάτης του Ισλάμ παρέχοντας άδειες για την πραγματοποίηση διαδηλώσεων διαμαρτυρίας έμπροσθεν ευρωπαϊκών πρεσβειών.
Γεγονός πάντως είναι ότι το συριακό καθεστώς υιοθετεί την πάγια τακτική του καρότου και του μαστιγίου έναντι της σουνιτικής ισλαμικής κοινότητας. Και τούτο διότι παράλληλα με τις προσπάθειες προσέγγισης, το καθεστώς κινείται και προς την κατεύθυνση της καταπίεσης. Επί παραδείγματι, ο επικεφαλής του τμήματος Δαμασκού στο συριακό υπουργείο θρησκευμάτων (Αουκαφ) εξέδωσε λίστα που εμπεριείχε δέκα απαγορεύσεις και περιορισμούς στις δραστηριότητες που συντελούνται στα τζαμιά με προεξέχοντες τον περιορισμό του ωραρίου λειτουργίας αποκλειστικά στις ώρες προσευχής, την απαγόρευση στην παρουσία μη εξουσιοδοτημένων ομιλητών, καθώς και την αναστολή ενεργειών όπως τη συλλογή δωρεών αλλά και τη μείωση της ηχητικής έντασης στα μεγάφωνα των τζαμιών που καλούν τους πιστούς σε προσευχή.
Η διττή διάσταση του καθεστώτος από την μία να ενθαρρύνει τις μετριοπαθείς ισλαμικές σουνιτικές δυνάμεις και από την άλλη να καταπιέζει ότι θεωρεί απειλή δεν αποτελεί σύγχρονη πρακτική της συριακής ηγεσίας. Και τούτο διότι το προηγούμενο καθεστώς του Χάφεζ αλ-Ασσαντ ακολούθησε εν πολλοίς την ίδια στρατηγική με το καθεστώς του υιού Μπασάρ αλ-Ασσαντ όσον αφορά στην ανάσχεση της όποιας ισλαμικής επιρροής στα πολιτικά δρώμενα της χώρας που θα μπορούσε να αναδείξει ισλαμικό πολιτικό αντίπαλος δέος έναντι του καθεστώτος όταν στις αρχές της δεκαετίας του ’80 πάταξε βίαια τη συριακή Μουσουλμανική Αδελφότητα. Στους κόλπους του σημερινού συριακού καθεστώτος, η πλειονότητα των ανώτατων στελεχών κατανοούν πλήρως την πολιτική χειραγώγησης και χρησιμοποίησης των ισλαμιστών προκειμένου να στηρίξουν την καθεστηκυία τάξη, ενώ το σύνολο των μεσαίων και κατώτερων αξιωματούχων εφαρμόζουν την πάγια πολιτική της καταπίεσης του ισλαμικού πλήθους.
Είναι προφανές ότι το συριακό καθεστώς αναγνωρίζει την ισχυρή επίδραση του Ισλάμ στις λαϊκές μάζες και είναι αποφασισμένο να φλερτάρει με τη ισλαμική σουνιτική κοινότητα προκειμένου όχι απλά να διατηρήσει την δημοτικότητα και την λαοφιλία αλλά κυρίως να επιβιώσει. Επιπρόσθετα, η αργή πρόοδος στις σχέσεις Συρίας-ΗΠΑ σε συνδυασμό με την ανάγκη επιβίωσης του καθεστώτος έχει συνδράμει στην προσέγγιση της χώρας με το Ιράν, ικανοποιώντας τοιουτοτρόπως τους ισλαμιστές στη Συρία.
Στο κεφάλαιο των πολιτικών ελευθεριών, η θέση του Σύριου προέδρου συμπυκνώνεται στο γεγονός ότι η συριακή κοινωνία όπως και η πλειονότητα των υπολοίπων στην περιοχή οδεύουν με γοργούς ρυθμούς σε μία πολιτική μετατόπιση προς τον συντηρητισμό. Σε αυτή τη βάση, η διαδικασία πολιτικών μεταρρυθμίσεων σύμφωνα με την προεδρική αντίληψη δυσχεραίνεται όπως άλλωστε αποδεικνύει η περίπτωση χωρών με αντιπροσωπευτικές τον Λίβανο και την Αλγερία οι οποίες υιοθετώντας προγράμματα για την επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων έφεραν ακριβώς τα αντίθετα αποτελέσματα καθώς επί της ουσίας έθεσαν τις βάσεις για ένταση και κοινωνικές αναταραχές.
Στην περίπτωση της Αλγερίας το 1980, ισλαμιστικές ομάδες επιχείρησαν να εκμεταλλευτούν τα πολιτικά ανοίγματα της κυβέρνησης προκειμένου να ανέλθουν στην εξουσία καταστρατηγώντας την εσωτερική σταθερότητα και οδηγώντας με αυτό τον τρόπο σε ένοπλες συγκρούσεις που διήρκεσαν δεκαετίες. Αντίστοιχα, στον Λίβανο η διαδικασία πολιτικών μεταρρυθμίσεων και οι εκλογές της 29ης Μαίου 2005 προσέφεραν την αιτιολογική βάση στην οποία στηρίχθηκε σεκταριστική βία. Με βάση τα δεδομένα, η πολιτική κοσμοθεωρία του Σύριου προέδρου εκλαμβάνει ως ουσιώδη την ειρήνευση και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας έναντι των όποιων πολιτικών μεταρρυθμίσεων.
Παρολαυτά, το συριακό καθεστώς καλείται να αντιμετωπίσει εμπράκτως πολιτικούς αντιπάλους και εν δυνάμει ανταγωνιστές για την εξουσία. Συγκεκριμένα, αντίπαλο πολιτικό δέος έναντι του καθεστώτος επιχειρεί να αποτελέσει την τελευταία πενταετία ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Χάνταμ ο οποίος σε συνεργασία με τον επικεφαλής της συριακής Μουσουλμανικής Αδελφότητας Μπαγιανούνι προέβη στη σύσταση του Εθνικού Μετώπου Σωτηρίας το οποίο έχει σαφή ερείσματα στο σουνιτικό πληθυσμό. Ειδικά όσον αφορά στη συριακή Μουσουλμανική Αδελφότητα είναι μία επαναστατική ομάδα η οποία λειτουργεί υπό καθεστώς μυστικότητας καθώς έχει τεθεί εκτός λειτουργίας από το καθεστώς Ασσαντ. Ο υπ’ αριθμόν 49 Νόμος του 1981 προβλέπει ότι η απλή συμμετοχή στην Μουσουλμανική Αδελφότητα τιμωρείται με την ποινή του θανάτου, ενώ το 1982, το καθεστώς εξαπέλυσε μία εκστρατεία καταστολής της οργάνωσης καταστρέφοντας ολοσχερώς τις όποιες υποδομές της και οδηγώντας τα ανώτατα μέλη της στην εξορία. Εκτοτε, η Μουσουλμανική Αδελφότητα επιδίωξε ανεπιτυχώς να ανακτήσει την άδεια από το καθεστώς προκειμένου να επανα-δραστηριοποιηθεί στη χώρα.
Τοιουτοτρόπως, το 2001, η οργάνωση υποστήριξε ένα πολιτικό μανιφέστο το οποίο επίσης στηρίχθηκε από ένα ευρύ φάσμα αντιπολιτευόμενων ομάδων απαιτώντας τον τερματισμό του μονοκομματισμού και τη διεξαγωγή ελεύθερων δημοκρατικών εκλογών. Δοθείσης της αποτυχίας των συγκεκριμένων προσπαθειών, η Μουσουλμανική Αδελφότητα αποτελεί οργανικό μέλος μίας ευρύτερης συμμαχίας αντικαθεστωτικών ομάδων, του Εθνικού Μετώπου Σωτηρίας, η οποία όπως προαναφέρθηκε περιλαμβάνει και τον πρώην αντιπρόεδρο του καθεστώτος Ασσαντ, Αμπντελ Χαλίμ Χάνταμ. Ο πρώην Σύριος αντιπρόεδρος ήταν ένας από τους ελάχιστους σουνίτες μουσουλμάνους που κατάφερε να ανελιχθεί στην ηγεσία του αλεβιτικού καθεστώτος της χώρας και υπήρξε έμπιστος του Χάφεζ αλ-Ασσαντ. Οταν ο νέος πρόεδρος Μπασάρ ενίσχυσε το κομματικό του εκτόπισμα στο κυβερνητικό κόμμα Μπάαθ, ο πρώην αντιπρόεδρος που ανήκε στην παλαιά φρουρά του καθεστώτος απώλεσε την επιρροή του και στη διάρκεια του Συνεδρίου του κόμματος Μπάαθ στις 6 Ιουνίου 2005 ανακοίνωσε την παραίτηση του από τον καθεστωτικό θώκο.
Μετά την παραίτηση του, μετεγκαταστάθηκε στο Παρίσι για να επανακάμψει το πολιτικό προσκήνιο όχι μόνο της Συρίας αλλά του Λιβάνου και της διεθνούς κοινότητας όταν τον Δεκέμβριο του ιδίου έτους κατηγόρησε ευθέως το συριακό καθεστώς και συγεκκριμε΄να τον Σύριο πρόεδρο Ασσαντ για την προσωπική του εμπλοκή στη δολοφονία του Λιβανέζου πρωθυπουργού Ραφίκ Χαρίρι πυροδοτώντας με αυτό τον τρόπο μαζικές διαδηλώσεις οι οποίες οδήγησαν στον τερματισμό της 30ετούς στρατιωτικής παρουσίας της Συρίας στον Λίβανο. Η ανταπόκριση του συριακού καθεστώτος υπήρξε άμεση με την διαγραφή του πρώην αντιπροέδρου από το κυβερνητικό κόμμα Μπάαθ ενώ το συριακό κοινοβούλιο ψήφισε την άσκηση δίωξης εναντίον του για προδοσία. Εκτοτε, ο ίδιος βρίσκεται στο εξωτερικό και έχει προβεί στο σχηματισμό «κυβέρνησης στην εξορία», ενώ ηγείται της αντιπολιτευόμενης ομάδας Εθνικό Μέτωπο Σωτηρίας που στοχεύει στην εκδίωξη του καθεστώτος Ασσαντ με ειρηνικά μέσα.
Αξιομνημόνευτη είναι επίσης η διαφαινόμενη συσπείρωση των φυλών της Συρίας σε βάρος του καθεστώτος. Στις 24 Μαρτίου 2011, ο γενικός γραμματέας της Ενωσης Συριακών Φυλών σεϊχης Αλι Αϊσα αλ Ουμπέιντι προέβη σε διαδικτυακή τηλεοπτική ανακοίνωση κηρύττοντας επανάσταση εναντίον του Σύριου προέδρου, αναφέροντας χαρακτηριστικά επί λέξη: «Οι άνεμοι της αλλαγής φέρουν πλήγμα στο δικτατορικό καθεστώς της χώρας. 41 έτη έχουν παρέλθει με την αθέμιτη εξουσία της οικογένειας αλ-Ασσαντ. Αυτό το καθεστώς έχει βασανίσει το συριακό λαό. Ο αριθμός των θυμάτων έχει ξεπεράσει τους 100 χιλιάδες μάρτυρες, περίπου ο ίδιος αριθμός αγνοουμένων, και τρία εκατομμύρια εκτοπισμένων. Οι φυλές που εκπροσωπούμε αντιπροσωπεύουν ποσοστό άνω του 50 τοις εκατό του συριακού πληθυσμού και κυρρήσουν επανάσταση ενάντια στο διεφθαρμένο καθεστώς αλ-Ασσαντ».
Στο κεφάλαιο της οικονομικής διαφθοράς, στα μάτια του συριακού λαού αυτή έχει αγγίζει το στενό οικογενειακό κύκλο του προέδρου Ασσαντ και ως εκ τούτου δικαιώνεται η πρότερη απόφαση της αμερικανικής κυβέρνησης να επιβάλλει κυρώσεις για οικονομική διαφθορά στο καθεστώς. Συγκεκριμένα, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών τον Φεβρουάριο 2008 επέκτεινε το φάσμα των κυρώσεων που είχαν επιβάλλει οι ΗΠΑ στη Συρία επιβάλλοντας κυρώσεις στο συριακό καθεστώς για την υπόθαλψη της οικονομικής διαφθοράς και εκδίδοντας λίστα στην οποία καταδείκνυε τον Σύριο δισεκατομμυριούχο Ράμι Μαχλούφ ως «μεσολαβητή και δικαιούχο» της δημόσιας διαφθοράς στη Συρία. Ο Ράμι Μαχλούφ είναι ένας εκ των έξι εξάδελφων του Σύριου προέδρου και η οικογένεια του ασκεί τεράστια οικονομική και πολιτική επιρροή. Και τούτο διότι όταν ο προηγούμενος πρόεδρος Χάφεζ αλ-Ασσαντ ανήλθε στην εξουσία τη δεκαετία του ’70 παραχώρησε σημαντικά προνόμια στους συγγενείς της συζύγου του, Ανίσα Μαχλούφ.
Η οικογένεια Μαχλούφ όπως και η οικογένεια Ασσαντ είναι αλεβιτική αλλά περισσότερο εξέχουσα καθώς προέρχεται από την κυρίαρχη φυλή Χανταντίν. Πολλά μέλη της αλεβιτικής οικογένειας Μααχλούφ έχουν διεισδύσει στα σώματα ασφαλείας όπως ο στρατηγός Αντνάν Μαχλούφ ο οποίος διετέλεσε επί σειρά ετών διοικητής της συριακής προεδρικής φρουράς, ενώ ο Μοχάμμαντ Μαχλούφ αδελφός της μητέρας του προέδρου Μπασάρ και πατέρας του Ράμι Μαχλούφαπέκτησε τεράστιο οικονομικό εκτόπισμα με τη διαχείριση σειράς κρατικών και ιδιωτικών εταιριών. Η οικογένεια Μαχλούφ ανήκει στην κατηγορία των έμπιστων του συριακού καθεστώτος που μονοπώλησε στον μικρό σε μέγεθος αλλά επεκτεινόμενο συριακό ιδιωτικό τομέα της οικονομίας στη δεκαετία του ’90.
Ο Ράμι Μαχλούφ έχει οικοδομήσει στην κυριολεξία μία οικονομική αυτοκρατορία επιτυγχάνοντας την διείσδυση σε αναπτυσσόμενους τομείς της οικονομίας όπως σε ακίνητα (είναι ιδιοκτήτης του ξενοδοχείου Talisman), στις μεταφορές (είναι ιδιοκτήτης μίας νέας ιδιωτικής αεροπορικής εταιρίας), στον τραπεζικό τομέα, την βαριά βιομηχανία και τις τηλεπικοινωνίες. Ειδικότερα, ο Ράμι Μαχλούφ έχει κυριαρχήσει στον τομέα των τηλεπικοινωνιών της χώρας και οι όποιες επενδύσεις συντελούνται μέσω ομίλων τους οποίους η οικογένεια Μαχλούφ κατέχει την πλειοψηφία ή μεγάλο ποσοστό μετοχών όπως τις Ramak, ChamHolding και DrexTechnologies. Προς χάριν καταγραφής των επιχειρηματικών κινήσεων και των τηλεφωνικών συνδιαλέξεων αντίπαλων, ο Ράμι Μαχλούφ συνέδραμε στον διορισμό του αδελφού του Χάφεζ ως επικεφαλής της Κρατικής Ασφάλειας της Δαμασκού.
Η αμερικανική επιβολή κυρώσεων στη Συρία για την υπόθαλψη της οικονομικής διαφθοράς και η ένταξη του Ράμι Μαχλούφ, - ομολογουμένως του πιο ισχυρού οικονομικού παράγοντα στη Συρία όπου ξένες εταιρίες δεν δύνανται να προβούν σε επιχειρηματικά και επενδυτικά εγχειρήματα χωρίς τη συναίνεση του- στη σχετική λίστα των «μεσολαβητών και δικαιούχων» της δημόσιας διαφθοράς έχουν προκαλέσει δύο διαφορετικές αντιδράσεις. Οι εν λόγω αντιδράσεις κατηγοριοποιούνται στη βάση των σχέσεων που συγκεκριμένοι οικονομικοί κύκλοι εντός της Συρίας διατηρούν με το καθεστώς. Η πρώτη κατηγορία αφορά στους μη πολιτικοποιημένους επιχειρηματίες οι οποίοι θεώρησαν ότι η ένταξη Μαχλούφ στη σχετική λίστα διαφθοράς προκάλεσε αναταραχή στους επιχειρηματικούς συνεργάτες εν αναμονή του επόμενου πλήγματος και λόγω των ανησυχιών για πιθανές επιπτώσεις στις οικονομικές δοσοληψίες ιδιαίτερα εκείνων που διατηρούν περιουσιακά στοιχεία στις ΗΠΑ και την ΕΕ. Παρολαυτά, ουδείς από τους συνεργάτες του Μαχλούφ στους διάφορους ομίλους δεν τόλμησε να αποχωρήσει υπό το φόβο της καθεστωτικής διαπόμπευσης τους ως υποκύπτοντες στις αμερικανικές πιέσεις.
Η δεύτερη κατηγορία αφορά στους επιχειρηματίες οι οποίοι θεωρούν ότι η ένταξη Μαχλούφ στην αμερικανική λίστα εκλαμβάνεται ως προσωπική υπόθεση της τότε αμερικανικής κυβέρνησης με το συριακό καθεστώς Ασσαντ. Ως εκ τούτου, η επιβολή των σχετικών κυρώσεων χωρίς την ένταξη Μαχλούφ εκτιμάται ότι θα ήταν απλά διακοσμητική και θα συνιστούσε μία συμβολική κίνηση άνευ απτών οικονομικών επιπτώσεων. Αξιομνημόνευτο δε είναι ότι η πλειοψηφία των Σύριων πολιτών κατηγορούν εν κρυπτώ τον Μαχλούφ ως μέλος του στενού οικογενειακού κύκλου του προέδρου Ασσαντ για εκτεταμένη οικονομική διαφθορά.
Εξίσου σημαντικό κεφάλαιο αποτελεί το άνοιγμα του Τύπου και τα κλιμακούμενα αιτήματα για μεταρρυθμίσεις στον τομέα της ελευθερίας έκφρασης. Το καθεστώς Ασσαντ έχει περιορίσει δραστικά την ελευθερία του Τύπου. Η μοναδική μηκρατική εφημερίδα είναι η αλ-Ουάταν που μεταφράζεται ως «Πατρίδα», ενώ είναι σε λειτουργία τρεις κυβερνητικές καθημερινές εφημερίδες, δύο κρατικά τηλεοπτικά κανάλια και μερικοί ραδιοφωνικοί σταθμοί. Τα αραβικά δορυφορικά τηλεοπτικά κανάλια αλ-ζαζίρα και αλ-αραμπία κατέχουν υψηλό ποσοστό τηλεθέασης, ενώ οι διεθνείς έντυπες εκδόσεις των εφημερίδων «αλχαγιάτ» και «Σαρκ αλ-άουσατ»υπόκεινται σε απαγόρευση της διανομής τους στη χώρα αν και το καθεστώς έχει επιτρέψει τη διαπίστευση δημοσιογράφων τους στη συριακή πρωτεύουσα. Το υπουργείο πληροφοριών προϊσταται των τηλεοπτικών, ραδιοφωνικών και έντυπων μέσων και σε αγαστή συνεργασία με την κρατική υπηρεσία πληροφοριών σκευάζουν τα καθημερινά μηνύματα που προβάλλονται και έχουν θέσει ξεκάθαρη κόκκινη γραμμή την οποία ουδείς παραβιάζει.
Εν κατακλείδι, καθίσταται προφανές ότι η επιβίωση του συριακού καθεστώτος είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την αντιμετώπιση πολλαπλών προκλήσεων στο εσωτερικό της χώρας που σχετίζονται με την ικανοποίηση των πάγιων λαϊκών αιτημάτων, τα οποία αν μη τι άλλο αποτελούν σημεία των καιρών που έχουν κατακυριεύσει την ευρύτερη περιοχή.
1. Ποια είναι η εκτίμησή σας για την εξέλιξη της επιχείρησης κατά της Λιβύης; Θα προβεί η Δύση σε χερσαίες επιχειρήσεις;
Καταρχάς θα ήθελα να επισημάνω ότι η σημερινή κατάσταση στη Λιβύη αποτελεί μεγάλη πρόκληση για το διεθνή συνασπισμό ιδιαίτερα μετά την επιβολή της ζώνης για την απαγόρευση της εναέριας κυκλοφορίας στην αραβική χώρα. Συγκεκριμένα, η μεγάλη πρόκληση αφορά στη στρατηγική που καλείται να εφαρμόσει έναντι της Λιβύης ο διεθνής συνασπισμός του οποίου ηγούνται η Γαλλία, η Βρετανία και οι ΗΠΑ. Ρεαλιστικά, υπάρχουν τρεις στρατηγικές επιλογές: Η πρώτη επιλογή αφορά στην περιθωριοποίηση του διεθνούς συνασπισμού, η δεύτερη στην χερσαία στρατιωτική επέμβαση και η τρίτη στην εξεύρεση πολιτικής λύσης.
Στην περίπτωση που η Δύση αποφασίσει να περιθωριοποιήσει την παρουσία της, τότε επί της ουσίας σιωπηρά αποδέχεται την εξουσία του καθεστώτος Καντάφι και συνεπακόλουθα την κατάπνιξη των εξεγερθέντων.
Εάν η Δύση αποφασίσει να αναμιχθεί ενεργά στρατιωτικά με τη διεξαγωγή χερσαίων επιχειρήσεων επί λιβυκού εδάφους, τότε με μαθηματική ακρίβεια θα εμπλακεί σε επιχειρήσεις φθοράς πιθανώς για μεγάλο χρονικό διάστημα και με σημαντική απώλεια άμαχου πληθυσμού. Επί πλέον, το ενδεχόμενο της χερσαίας επέμβασης εκ μέρους της Δύσης στη Λιβύη θα προσφέρει με μαθηματική ακρίβεια την αιτιολογική βάση στην οποία ενδέχεται να στηριχθούν ισλαμιστικές οργανώσεις όπως η αλ-Κάιντα για τη διεξαγωγή διεθνούς ιερού πολέμου με ότι αυτό μπορεί να σημαίνει.
Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι τις τελευταίες εβδομάδες, η αλ-Κάιντα εξέδωσε σειρά ανακοινώσεων για τα γεγονότα στη Λιβύη επιχειρηματολογώντας ότι η Προσωρινή κυβέρνηση στη Βεγγάζη και οι διεθνείς αεροπορικές επιδρομές αποτελούν τμήμα μίας ευρύτερης συνομωσίας της Δύσης σε βάρος του Ισλάμ, και αποκήρυξε την αεροπορική επέμβαση της Δύσης ως «σύγχρονη σταυροφορία». Μία επομένως χερσαία επέμβαση στη Λιβύη ενέχει τον κίνδυνο να μετατραπεί σε στρατιωτικό Βατερλό για τις χώρες της Δύσης δεδομένου ότι είναι πιθανό να κληθούν να εμπλακούν σε μακροχρόνιες επιχειρήσεις με στρατιωτικές απώλειες, όπως άλλωστε αποδεικνύει η αποκτηθείσα εμπειρία στο Ιράκ και το Αφγανιστάν.
Ταυτόχρονα μία χερσαία επέμβαση στη Λιβύη αναμφισβήτητα θα εξυπηρετήσει τα συμφέροντα ισλαμιστικών οργανώσεων όπως η αλ-Κάιντα η οποία θεωρεί την στρατιωτική παρουσία της Δύσης στη Λιβύη ως ευκαιρία προκειμένου η ίδια να εμφανισθεί ως ελκυστική εναλλακτική επιλογή έναντι του καθεστώτος Καντάφι καθώς και έναντι της δυτικά προσανατολισμένης δημοκρατίας που προτείνει η Προσωρινή κυβέρνηση στη Βεγγάζη.
Η τρίτη επιλογή αφορά στον καθορισμό συγκεκριμένης στρατηγικής εξόδου και μεσοπρόθεσμης απεμπλοκής. Και τούτο διότι η εμπειρία της Δύσης όσον αφορά στην επιβολή ζώνης για απαγόρευση της εναέριας κυκλοφορίας σε χώρες όπως το Ιράκ έχει αποδείξει ότι εν τη απουσία της όποιας πολιτικής λύσης η κατάσταση μπορεί να εκτροχιασθεί. Ενδεικτική και πάλι είναι η περίπτωση του Ιράκ όπου η επιβολή από τις ΗΠΑ της ζώνης για απαγόρευση της εναέριας κυκλοφορίας στις κουρδικές περιοχές του Βορείου Ιράκ και τις σιϊτικές περιοχές στον Νότο, χωρίς μάλιστα και να έχει προηγηθεί η λήψη σχετικής απόφασης από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, σημείωσε εξαιρετικά περιορισμένη επιτυχία καθόλη την περίοδο από 1991 έως και το 2003.
Και τούτο διότι, υπό την προστασία των αμερικανικών δυνάμεων οι οποίες κατέστρεψαν ολοσχερώς την αντιαεροπορική άμυνα του Ιράκ και τις στρατιωτικές βάσεις στο έδαφος, οι Κούρδοι εδραίωσαν de facto την αυτονομία στο Βόρειο Ιράκ -αυτή τη στιγμή βέβαια που οι συσχετισμοί έχουν αλλάξει αυτό ευνοεί τον σχεδιασμό της Δύσης- , ενώ το νότιο τμήμα της χώρας εξακολουθεί έκτοτε να βρίσκεται υπό καθεστώς παντελούς έλλειψης ασφάλειας και καθημερινών ένοπλων αντιπαραθέσεων με δεδομένη πλέον και τη διείσδυση μαχητών ισλαμιστικών οργανώσεων όπως της αλ-Κάιντα.
Προσωπικά θεωρώ ότι η εξεύρεση πολιτικής λύσης στο ζήτημα της Λιβύης συνιστά στρατηγική επιλογή για την όποια απεμπλοκή της Δύσης. Αντίθετα, η διατήρηση της υπάρχουσας κατάστασης επί μακρόν όσον αφορά στην επιβολή της ζώνης για την απαγόρευση της εναέριας κυκλοφορίας, πολλώ δε μάλλον η διεξαγωγή χερσαίων επιχειρήσεων σε καμία περίπτωση δεν εξυπηρετούν τα συμφέροντα της Δύσης όχι μόνο στη Λιβύη αλλά στην περιοχή ευρύτερα.
2. Ποιες διαφαίνονται να είναι οι προθέσεις του καθεστώτος Καντάφι; Υπάρχει η πιθανότητα επιστροφής στο καθεστώς της μοναρχίας; Ποια η στάση της Δύσης απέναντι σ’ αυτό το ενδεχόμενο;
Το καθεστώς Καντάφι εκτιμάται ότι κινείται προς την κατεύθυνση της εξεύρεσης πολιτικής λύσης που θα οδηγήσει στην εκτόνωση της κρίσης. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται η χθεσινή παρουσία στην Αθήνα του Abdel Ati al-Obeidi, του Λίβυου υπουργού εξωτερικών και μέχρι πρότινος υπουργού επικρατείας υπεύθυνου για τις ευρωπαϊκές υποθέσεις ως απεσταλμένου του Καντάφι. Η Αθήνα εκτιμάται ότι έχει κατορθώσει να γίνει αποδεκτή ως έντιμος μεσολαβητής από το λιβυκό καθεστώς το οποίο φαίνεται να συνιστά το ένα από τα δύο μέρη που πρέπει να συνεννοηθούν για να προκύψει η όποια πολιτική λύση.
Σύμφωνα μάλιστα και με χθεσινοβραδινό δημοσίευμα της εφημερίδας New York Times, το λιβυκό καθεστώς εμφανίζεται πρόθυμο να συνεργαστεί σε μία μεταβατική περίοδο με την προσωρινή κυβέρνηση της Βεγγάζης προκειμένου να αναδειχθεί ένα νέο σύστημα διακυβέρνησης, αυτό της συνταγματικής μοναρχίας. Η διπλωματική κινητικότητα του λιβυκού καθεστώτος είναι εύστοχη και έρχεται να ικανοποιήσει ένα εκ των βασικών αιτημάτων των πολιτών στην Ανατολική Λιβύη.
Και τούτο διότι πάγιο αίτημα των πολιτών στην Ανατολική Λιβύη είναι η εγκαθίδρυση ενός κοινοβουλευτικού αντί του υπάρχοντος προεδρικού συστήματος διακυβέρνησης, το οποίο σε κάθε περίπτωση προσομοιάζει με τη συνταγματική μοναρχία του Ιντρίς Σανούσι που υπήρχε στην περίοδο πριν το 1969, με σκοπό να αποκτηθεί μεγάλος βαθμός αυτονομίας εντός βέβαια των υφιστάμενων εθνικών γεωγραφικών ορίων.
Σε αυτό το πλαίσιο, δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι η 11μελής ομάδα που απαρτίζει την προσωρινή κυβέρνηση στη Βεγγάζη περιλαμβάνει -μεταξύ άλλων- συγγενή του εκδιωχθέντα μονάρχη, όπως επίσης δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι ο διάδοχος της βασιλικής οικογένειας, Σέγεντ Ιντρίς αλ-Σανούσι, που γεννήθηκε στη Βεγγάζη είναι επικεφαλής του κινήματος Σανούσι και υποστηρίζεται από την πλειονότητα των φυλών της Λιβύης. Αξιομνημόνευτο είναι το γεγονός ότι το 2003 κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Ιράκ, ο Λίβυος συνταγματάρχης Καντάφι πρότεινε στον Σέγεντ Ιντρίς τη θέση του πρωθυπουργού της Λιβύης, αφενός αναγνωρίζοντας τα λαϊκά ερείσματα του βασιλικού διαδόχου και αφετέρου σε μία προσπάθεια να ενισχύσει τη νομιμότητα του καθεστώτος του. Φθάνοντας στη σημερινή έκρυθμη και βίαιη συγκυρία, ο διάδοχος της εξόριστης βασιλικής οικογένειας Σέγεντ Ιντρίς δήλωσε παρόν και εξέδωσε ανακοίνωση σύμφωνα με την οποία «είναι έτοιμος να επιστρέψει στη Λιβύη».
Καθίσταται προφανές ότι αυτή τη στιγμή όλα τα ενδεχόμενα είναι ανοικτά για την εξεύρεση μίας πολιτικής-διπλωματικής λύσης που θα επιτρέψει την αξιοπρεπή έξοδο του δυτικού αεροπορικού συνασπισμού από την Λιβύη.
3. Τις τελευταίες μέρες σημειώθηκαν διαμαρτυρίες και βίαιες συγκρούσεις μεταξύ διαδηλωτών και αστυνομίας και στη Συρία, οι διαμαρτυρίες συνεχίζονται αιματηρές και στην Υεμένη. Υπάρχει κοινή αιτία για τον ξεσηκωμό στις χώρες της Βόρειας Αφρικής και της Αραβικής χερσονήσου; Σε τι οφείλονται γενικότερα;
Είναι πράγματι σαφές ότι ο αραβικός κόσμος από την Βόρειο Αφρική μέχρι και τον Περσικό βιώνει ένα επαναστατικό κίνημα που κυοφορήθηκε από δύο ισχυρούς παράγοντες, την μεν διεθνή οικονομική κρίση που εκτόξευσε την φτώχεια και το δε αίτημα για πολιτικές μεταρρυθμίσεις που ενίσχυσε η χρήση του διαδικτύου και τα αραβικά δορυφορικά τηλεοπτικά μέσα. Ζητούμενο των διαδηλωτών σε όλες τις εξεγέρσεις αποτελεί η προώθηση των πολιτικών μεταρρυθμίσεων, η πάταξη της οικονομικής διαφθοράς, ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η προώθηση της ελευθερίας του Τύπου.
Εν προκειμένω, οι εξεγέρσεις στη Λιβύη, στην Συρία και την Υεμένη έχουν κοινό παρονομαστή αλλά και σοβαρές διαφοροποιήσεις. Επί παραδείγματι, το καθεστώς στη Συρία παρουσιάζει ξεχωριστή δομή από αυτή των υπόλοιπων στον αραβο-μουσουλμανικό κόσμο και γεγονός είναι η πολιτική κοσμοθεωρία του Σύριου προέδρου Ασσαντ τοποθετεί σε γραμμή προτεραιότητας την ειρήνευση και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας έναντι των όποιων αιτημάτων για πολιτικές μεταρρυθμίσεις. Η επίσημη θέση του Σύριου προέδρου Ασσαντ εστιάζει στο γεγονός ότι η συριακή κοινωνία όπως και η πλειονότητα των υπολοίπων στην περιοχή οδεύουν με γοργούς ρυθμούς σε μία πολιτική μετατόπιση προς τον συντηρητισμό.
Σε αυτή τη βάση, η διαδικασία πολιτικών μεταρρυθμίσεων σύμφωνα με την αντίληψη Ασσαντ δυσχεραίνεται όπως άλλωστε αποδεικνύει η περίπτωση χωρών με αντιπροσωπευτικές τον Λίβανο και την Αλγερία οι οποίες υιοθετώντας προγράμματα για την επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων έφεραν ακριβώς τα αντίθετα αποτελέσματα καθώς επί της ουσίας έθεσαν τις βάσεις για ένταση και κοινωνικές αναταραχές. Στην περίπτωση της Αλγερίας το 1980, ισλαμιστικές ομάδες επιχείρησαν να εκμεταλλευτούν τα πολιτικά ανοίγματα της κυβέρνησης προκειμένου να ανέλθουν στην εξουσία καταστρατηγώντας την εσωτερική σταθερότητα και οδηγώντας με αυτό τον τρόπο σε ένοπλες συγκρούσεις που διήρκεσαν δεκαετίες. Αντίστοιχα, στον Λίβανο η διαδικασία πολιτικών μεταρρυθμίσεων και οι εκλογές της 29ης Μαίου 2005 προσέφεραν την αιτιολογική βάση στην οποία στηρίχθηκε σεκταριστική βία.
4. Ποιος ο ρόλος τον ισλαμιστών στα γεγονότα; Υπάρχει ενίσχυση και εντατικοποίηση στη δράση των ένοπλων ομάδων;
Ο ρόλος και ο βαθμός επιρροής στις λαϊκές μάζες των ισλαμιστών διαφέρει από χώρα σε χώρα. Στη Λιβύη για παράδειγμα, η ισλαμιστική απειλή είναι περισσότερο ορατή από ποτέ και ο όποιος κίνδυνος ασφάλειας εκτιμάται ότι είναι πιθανό να προέλθει από την οργάνωση αλ-Κάιντα καθώς και από ανεξάρτητους σαλαφιστές μαχητές.
Συγκεκριμένα, η οργάνωση αλ-Κάιντα έχει μακροχρόνια στρατηγικά συμφέροντα στη Λιβύη και επιδιώκει την κεφαλαιοποίηση των εξεγέρσεων στη Βόρεια Αφρική προκειμένου να εξυπηρετήσει ειδικότερα συμφέροντα της, ενώ αποσκοπεί στην θρησκευτική εκμετάλλευση της διεθνούς αεροπορικής επέμβασης ώστε να συσπειρώσει τους πολίτες της Λιβύης ενάντια στη Δύση.
Γεγονός είναι ότι η ισλαμιστική οργάνωση παραδοσιακά εκλαμβάνει την δημιουργία μίας ενεργούς πτέρυγας της στην Λιβύη ως βασικό πυλώνα της διαμορφούμενης περιφερειακής της στρατηγικής. Και τούτο διότι η Λιβύη δεν θεωρείται ως τελικός προορισμός της επιρροής και της δράσης της αλ-Κάιντα αλλά ως μία «ασφαλή» περιοχή από την οποία η οργάνωση θα επεκταθεί σε γειτονικές χώρες όπως η Αίγυπτος και η Αλγερία, οι οποίες διαθέτουν μεγάλους πληθυσμούς.
Επιπρόσθετα, την τελευταία δεκαετία έχει αναδυθεί στη Λιβύη σημαντικός αριθμός ανεξάρτητων σαλαφιστών μαχητών. Η λιβυκή πόλη Δίρνα της Ανατολικής Λιβύης είναι γνωστή ως κέντρο στρατολόγησης για τη διεξαγωγή ιερού πολέμου τόσο εντός της Λιβύης όσο και εκτός, όπως στο Ιράκ και το Αφγανιστάν.
Προκειμένου να γίνουν πλήρως κατανοητοί οι λόγοι που οδήγησαν στην αύξηση του αριθμού των ανεξάρτητων σαλαφιστών μαχητών, αρκεί να αναφερθεί ο κυριότερος εξ αυτών που αφορά στην οικονομική εξαθλίωση η οποία ευνόησε την καλλιέργεια της πεποίθησης σε τμήμα Λίβυων πολιτών κυρίως στην Ανατολική Λιβύη ότι δεν έχουν τίποτα να απολέσουν με το να συμμετάσχουν σε ισλαμιστικές οργανώσεις και να υιοθετήσουν την ακραία βία τόσο εντός των τειχών όσο και εκτός, όπως στο Ιράκ.
Η προοπτική της οικονομικής αποζημίωσης δια βίου μελών των οικονομικά ασθενών οικογενειών τους στην περίπτωση που οι ίδιοι προέβαιναν σε πράξεις αυτοθυσίας στο όνομα της θρησκείας στο Ιράκ ή αλλού, αποτέλεσε ισχυρό κίνητρο σε ένα γεωγραφικό κομμάτι της Λιβύης, το ανατολικό, όπου η πλειονότητα της νεολαίας μεταξύ 18 και 35 ετών είναι άνεργοι. Υπάρχουν μάλιστα αναφορές σύμφωνα με τις οποίες ισλαμιστικά δίκτυα προσέφεραν ως κίνητρο σε νεαρά άτομα προκειμένου αυτά να προβούν σε πράξεις αυτοθυσίας μηνιαία χρηματική αποζημίωση προς τις οικογένειες τους που κυμαίνεται μεταξύ 150 και 200 λιβυκών δηναρίων τη στιγμή που ο μέσος μισθός στη χώρα ανέρχεται σε 250 με 330 λιβυκά δηνάρια.
Αντίθετα, σε χώρες όπως η Συρία και το Μπαχρέιν ο ρόλος των ισλαμιστών στα γεγονότα διαφέρει.
5. Σε πολιτικό επίπεδο, θεωρείτε πως οι ισλαμιστές (Αδελφοί μουσουλμάνοι) θα είναι ρυθμιστές της αναμενόμενης εκλογικής αναμέτρησης στην Αίγυπτο;
Γεγονός είναι ότι η διαδικασία πολιτικών αλλαγών και μεταρρυθμίσεων έχει ξεκινήσει στην Αίγυπτο. Η Μουσουλμανική Αδελφότητα έχει ανακοινώσει την μη ανάδειξη υποψηφίου της για συμμετοχή στις προεδρικές εκλογές, ενώ έχει εγκρίνει την συμμετοχή κατά τη διεξαγωγή των νέων κοινοβουλευτικών εκλογών οι οποίες εκτιμάται ότι θα επιτρέψουν την ουσιαστική εκπροσώπηση αυτής στο αιγυπτιακό κοινοβούλιο.
Εξάλλου η Μουσουλμανική Αδελφότητα διαθέτει κοινοβουλευτική εμπειρία και σημαντικά λαϊκά ερείσματα τα οποία σύμφωνα με κάποιες πρώτες εκτιμήσεις ανέρχονται περίπου σε ποσοστό 30 τοις εκατό επί του εκλογικού σώματος. Τα σημαντικά λαϊκά ερείσματα της αιγυπτιακής Μουσουλμανικής Αδελφότητα αποδίδονται εν πολλοίς στην ύπαρξη και λειτουργία υπό την αιγίδα της ενός εκτεταμένου φιλανθρωπικού, εκπαιδευτικού και νοσοκομειακού δικτύου.
Γεγονός είναι ότι η Μουσουλμανική Αδελφότητα ξεκίνησε ως κοινωνικό-θρησκευτική οργάνωση για να μετεξελιχθεί στη δεκαετία του 80 και σε πολιτικό κίνημα προβαίνοντας σε συνεργασίες με άλλα αιγυπτιακά αντιπολιτευόμενα κόμματα και υποστηρίζοντας ανεξάρτητους υποψηφίους.
Στις κοινοβουλευτικές εκλογές του 2005, η Μουσουλμανική Αδελφότητα κέρδισε το 20% των κοινοβουλευτικών θέσεων, θέτοντας ένα δημοκρατικό πολιτικό και όχι θεολογικό δίλλημα στο αιγυπτιακό καθεστώς. Και τούτο διότι για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, η Αδελφότητα στη διάρκεια της προηγούμενης κοινοβουλευτικής της θητείας, ήταν αυτή που ουσιαστικά έδωσε ψυχή στην κοινοβουλευτική δραστηριότητα και στο αιγυπτιακό κοινοβούλιο που μέχρι εκείνη τη στιγμή κυριαρχούνταν από το τότε κυβερνών Εθνικό Δημοκρατικό κόμμα. Σε αντίθεση με άλλους βουλευτές, οι προσκείμενοι στην Μουσουλμανική Αδελφότητα εξετέλεσαν τα κοινοβουλευτικά τους καθήκοντα με σοβαρότητα και ζήλο πραγματοποιώντας ρεκόρ προσέλευσης στις συνεδριάσεις αλλά και ασκώντας υπεύθυνη αντιπολίτευση στο τότε κυβερνών κόμμα.
Αντιπροσωπευτικό παράδειγμα υπεύθυνης αντιπολίτευσης αποτέλεσε η δημιουργία συνασπισμού κοινοβουλευτικών μελών της Μουσουλμανικής Αδελφότητας με άλλα μέλη τόσο του τότε κυβερνώντος κόμματος όσο και λοιπών κοινοβουλευτικών αντιπολιτευόμενων ομάδων προκειμένου να τερματιστεί η ανανέωση του Νόμου Εκτακτης Ανάγκης ο οποίος ίσχυε από το 1981, ανανεώνονταν ανά διετία, και ο οποίος επέτρεπε τη σύλληψη ατόμων χωρίς την προηγούμενη απαγγελία κατηγοριών, τον περιορισμό της ελεύθερης έκφρασης και τη λειτουργία ειδικού στρατιωτικού δικαστηρίου.
Δηλαδή, η αιγυπτιακή Μουσουλμανική Αδελφότητα προσπάθησε να μετατρέψει το αιγυπτιακό κοινοβούλιο σε πραγματικό νομοθετικό σώμα, σε θεσμό που εκπροσωπεί τους πολίτες αλλά και σε μηχανισμό που καθιστά την κυβέρνηση υπόλογη. Η αποκτηθείσα μέχρι σήμερα εμπειρία καταδεικνύει ότι η Μουσουλμανική Αδελφότητα στην Αίγυπτο θα ακολουθήσει την δοκιμασμένη πολιτική συνταγή η οποία εγγυάται την λαοφιλία και την κοινοβουλευτικής της επιτυχία.
6. Τι ενδέχεται να επιφέρουν οι εξεγέρσεις στον αραβικό κόσμο εν γένει και ως προς τι θα αλλάξουν οι συσχετισμοί; Πώς θα επηρεαστεί η ευρύτερη περιοχή (π.χ. μετανάστευση);
Είναι πραγματικά πολύ νωρίς για να παραχθούν σαφή συμπεράσματα όσον αφορά στην αλλαγή των περιφερειακών συσχετισμών καθώς έχουμε να κάνουμε με ένα κύμα λαϊκών διαδηλώσεων που βρίσκεται εν εξελίξει. Είναι ωστόσο εφικτό χωρίς να θεωρείται παρακινδυνευμένο να παραχθούν εκτιμήσεις βασιζόμενες στα υπάρχοντα γεωπολιτικά δεδομένα.
Επί παραδείγματι, οι εξεγέρσεις στο Μπαχρέιν κατέστησαν επιτακτική την αποκατάσταση της κοινωνικό-πολιτικής ηρεμίας στη χώρα καθώς πιθανή περαιτέρω κλιμάκωση της εσωτερικής αναταραχής εκτιμάται ότι θα μπορούσε να έχει καθοριστικό αντίκτυπο στο γεωπολιτικό εκτόπισμα του Μπαχρέιν θέτοντας υπό διακύβευση τα ζωτικά αμερικανικά συμφέροντα καθώς και ασκώντας καταλυτική επίδραση ντόμινο στο άμεσο γειτονικό περιβάλλον.
Ως γνωστόν, το Μπαχρέιν φιλοξενεί την ναυτική βάση Υποστήριξης Δραστηριοτήτων Μπαχρέιν (NSA Bahrain) καθώς και το αρχηγείο του αμερικανικού 5ου Στόλου. Στην καρδιά κυριολεκτικά του Περσικού Κόλπου, η ναυτική βάση και το αρχηγείο συνιστούν στρατηγικό πλεονέκτημα της αμερικανικής παρουσίας στην ευρύτερη Μέση Ανατολή καθώς επιτρέπουν την επόπτευση των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων και εμπορικών οδών, την υποστήριξη των αμερικανικών στρατευμάτων στο Ιράκ και το Αφγανιστάν αλλά και την καταπολέμηση της πειρατείας στην Ερυθρά και την Αραβική θάλασσα.
Επιπρόσθετα, η ανατροπή της μοναρχίας στο Μπαχρέιν λόγω εσωτερικών αναταραχών θα μπορούσε να ασκήσει αλυσιδωτές επιδράσεις σε γειτονικά κράτη του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία.
Αξιοσημείωτο επίσης είναι ότι το γειτονικό Ιράν παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τις εξελίξεις προσβλέποντας στην πολιτική και θρησκευτική εκμετάλλευση της εξελισσόμενης νέας δυναμικής που σχετίζεται με την εσωτερική αποσταθεροποίηση καθεστώτων προκειμένου αυτό να διαδραματίσει ηγετικό ρόλο στις αραβο-μουσουλμανικές υποθέσεις. Εν προκειμένω, πιθανή ανατροπή της μοναρχίας στο Μπαχρέιν θα μπορούσε να λειτουργήσει ως εφαλτήριο των ιρανικών φιλοδοξιών που εκλαμβάνουν το Μπαχρέιν ως την 14η επαρχία του Ιράν μέσω του ισχυρού σιιτικού θρησκευτικού πληθυσμού που υπάρχει στην χώρα. Και τούτο διότι ποσοστό που αγγίζει το 70 τοις εκατό του συνολικού πληθυσμού στο Μπαχρέιν είναι οπαδοί του σιιτισμού.
Το σίγουρο είναι ότι τα καθεστώτα στην περιοχή αφυπνίζονται και καλούνται να φλερτάρουν με τα λαϊκά αιτήματα για πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις αλλά και να αναγνωρίσουν ότι αυτά σε συνδυασμό με την ισχυρή επίδραση του Ισλάμ στις μάζες αποτελούν χαρτιά προκειμένου όχι απλά για να διατηρήσουν την δημοτικότητα και την λαοφιλία τους αλλά για να επιβιώσουν.
“Democracy is the government of the people, by the people, for the people”, 
